Ыам ыйын 9 күнэ – ураты күн, кыайыы үөрүүтүн, ыар сүтүгү түмэр, күүстээх санаалаах, эрэллээх буолууну бэлиэтиир бырааһынньык. Улуу Кыайыы күнүн ытык саастаах бэтэрээннэрбит, сэрии сылын оҕолоро –долгуйа күүтэр бэлиэ күннэрэ.
Көрбөттөр уопсастыбаларын кулуубун сырдык саалатыгар үгэс буолбут бырааһынньыктааҕы тэрээһинигэр сэрии сылларын оҕолоро муһуннулар. Сэрии сылын оҕолоро… кырачаан бэйэлэрэ ыстаал курдук хатарыллыбыттара. Тоҥууну-хатыыны, күүстээх үлэни, аччыктааһыны эттэринэн-хааннарынан билэн, эрдэ тулаайах хаалыы аһыытын билэн, ойуоккалыыр оҕо саас кэрэ кэмнэрин билбэккэ кииллийэ улааппыттара. Кинилэр билигин да олох үөһүгэр көхтөөхтүк кыттар ытык дьоммут. Бу күн истиҥ ытык дьоммут эҕэрдэ тылларын тутан, урукку сыллары ахтан-санаан сүргэлэрэ көтөҕүлүннэ.
«Кинигэ – кэм кэрэһитэ»
Аҕа дойду Улуу сэриитин устуоруйатын сырдатар, үйэтитэр кинигэлэр тиһигин быспакка бэчээккэ тахсаллар. Бу бэлиэ түгэҥҥэ бибилэтиэкэ үлэһиттэрэ саҥа, дириҥ-ис хоһоонноох «Суоттутааҕы оҕо дьиэтэ (1943-1960)» кинигэни бар дьоҥҥо билиһиннэрдилэр.
Ахтыы кинигэҕэ Уус-Алдан оройуонугар сэрии сылларыгар арыллыбыт Суоттутааҕы оҕо дьиэтин историята сырдатыллар. 1943-1960 сс. тэриллэн үлэлээбит Суоттутааҕы тулаайах оҕолору көрөр-харайар, иитэр-үөрэтэр дьиэ үгүс оҕо сырдык тыынын быыһаабыта, кинилэргэ үөрэнэргэ – үлэлииргэ киэҥ суолу арыйбыта.
Кинигэни түмэн, таҥан таһаарбыт Ем. Ярославскай аатынан түмэл үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна Илларионова Юлия Владимировна кинигэни сырдатта. Сэрии тулаайахтара, оҕо дьиэтин иитиллээччилэрэ Татьяна Исаковна Данилова, Юлия Титовна Сивцева киһи гыммыт биһиктэрин ахтан-санаан ыллылар.
«Сэрии муҥутаан буола турар кэмигэр 1943 с. детдом оҕотун ахсаана 55 этэ. Оҕолор биир ороҥҥо иккилии-үстүү буолан утуйаллара, ас-таҥас кырыымчыгыттан, ыарыы-дьаҥ түмүгэр оҕо ахсаана аҕыйыыра баар суол этэ. Кэлин сэрии бүтэн, олох тупсан тулаайах оҕо ахсаана лаппа аччаабыта. Онон детдомнары холбооттооһун үлэтэ барбыта. Ол түмүгэр 1953-1954 сс. Суотту детдомугар өрөспүүбүлүкэ үгүс оройуонуттан Амматтан,Тааттаттан, Намтан, Горнайтан, Мэҥэ- Хаҥаластан, Чурапчыттан, Дьокуускайтан сабыллыбыт детдомнар иитиллээччилэрэ кэлитэлээбиттэрэ. Кэлин 1960 с. бу детдом иитиллээччилэрэ Курбуһах интернат-оскуолатыгар көһөрүллүбүттэрэ».
Иитиллэн, үлэлээн ааспыт дьон үтүө ааттарын үйэтитэр дьоһун кинигэ кэм кэрэһитэ буолан ааспыт олох устуоруйатын сэһэргии, кэпсии туруоҕа!
